Zakres zabezpieczenia

W każ­dej spra­wie cy­wil­nej pod­le­ga­ją­cej roz­po­zna­niu przez sąd lub sąd po­lu­bow­ny moż­na do­ma­gać się udzie­le­nia za­bez­pie­cze­nia. Wy­bie­ra­jąc spo­sób za­bez­pie­cze­nia sąd po­wi­nien udzie­lić ochro­nie rosz­cze­niu po­wo­da w ta­ki spo­sób, aby nie ob­cią­żać po­zwa­ne­go po­nad po­trze­bę (za­sa­da mi­ni­mal­nej uciąż­li­wo­ści). Re­gu­ła ta le­ży u pod­staw za­sa­dy, zgod­nie z któ­rą za­bez­pie­cze­nie nie mo­że zmie­rzać do za­spo­ko­je­nia rosz­cze­nia, chy­ba że usta­wa sta­no­wi ina­czej (art. 731 k.p.c.). Przy za­bez­pie­cza­niu rosz­czeń nie­pie­nięż­nych moż­li­we jest jed­nak udzie­le­nie za­bez­pie­cze­nia zmie­rza­ją­ce­go do za­spo­ko­je­nia rosz­cze­nia, je­śli jest to ko­niecz­ne dla od­wró­ce­nia gro­żą­cej szko­dy lub in­nych nie­ko­rzyst­nych dla upraw­nio­ne­go skut­ków (art. 755 § 2¹ k.p.c.).

CZĘŚCIOWE ZASPOKOJENIE ZBYT UCIĄŻLIWE ?

Sąd roz­po­zna­je wnio­sek o udzie­le­nie za­bez­pie­cze­nia w je­go gra­ni­cach, bio­rąc za pod­sta­wę orze­cze­nia ma­te­riał ze­bra­ny w spra­wie. (art. 738 k.p.c.). Udzie­la­jąc ochro­ny praw­nej po­wo­do­wi (upraw­nio­ne­mu), sąd po­wi­nien udzie­lić mu ochro­ny na­le­ży­tej, czy­li ta­kiej, któ­ra za­bez­pie­czy je­go in­te­re­sy w ra­zie uwzględ­nie­nia po­wódz­twa. Po­sta­no­wie­nie są­du o udzie­le­niu za­bez­pie­cze­nia nie roz­strzy­ga jed­nak spra­wy co do isto­ty, sta­no­wi więc moc­ną in­ge­ren­cję w pra­wa po­zwa­ne­go. Och­ro­na praw­na udzie­la­na rosz­cze­niu po­wo­do­wi (upra­wio­ne­mu) jest ze swej na­tu­ry je­dy­nie tym­cza­so­wa [1].

Kon­se­kwen­cją po­wyż­sze­go jest ko­niecz­ność za­pew­nie­nia ochro­ny po­zwa­ne­mu (obo­wią­za­ne­mu). Udzie­la­jąc za­bez­pie­cze­nia sąd mu­si uwzględ­nić in­te­re­sy obu stron, skut­kiem cze­go za­bez­pie­cze­nie nie mo­że być nadmier­nie uciąż­li­we. Naj­bar­dziej moż­li­wą for­mą za­bez­pie­cze­nia rosz­cze­nia by­ło­by ta­kie za­bez­pie­cze­nie, któ­re w za­sa­dzie od­no­si te sa­me skut­ki co orze­cze­nie roz­strzy­ga­ją­ce spra­wę. Z uwa­gi na po­wyż­sze usta­wo­daw­ca wy­łą­czył moż­li­wość udzie­la­nia ta­kich za­bez­pie­czeń, chy­ba że usta­wa sta­no­wi ina­czej (art. 731 k.p.c.). Przez dłu­gi czas nie by­ło­by za­tem moż­li­we za­bez­pie­cze­nie po­wódz­twa o eks­mi­sję grun­tu przez za­ka­za­nie upra­wy zie­mi [2], czy za­bez­pie­cze­nie po­wódz­twa o eks­mi­sje z lo­ka­lu po­przez zo­bo­wią­za­nie po­zwa­ne­go do od­stą­pie­nia po­wo­do­wi jed­nej izby z zaj­mo­wa­ne­go po­miesz­cze­nia [3]. Oba spo­so­by zmie­rza­ły­by bo­wiem do czę­ścio­we­go za­spo­ko­je­nia dal­szych rosz­czeń po­wo­da [4].

ZABEZPIECZENIA ZMIERZAJĄCE DO SPEŁNIENIA ŚWIADCZENIA

Art. 755 § 2¹ k.p.c. sta­no­wi wy­łom w oma­wia­nej re­gu­la­cji, ja­ko że do­pusz­cza za­bez­pie­cze­nia rosz­czeń nie­pie­nięż­nych zmie­rza­ją­ce do speł­nie­nia świad­cze­nia. Ko­niecz­ne jest jed­nak speł­nie­nie na­stę­pu­ją­cych prze­sła­nek:

1. jest to ko­niecz­ne dla od­wró­ce­nia gro­żą­cej szko­dy lub;
2. jest to ko­niecz­ne dla od­wró­ce­nia in­nych nie­ko­rzyst­nych dla po­wo­da (upraw­nio­ne­go) skut­ków.

Oprócz po­wyż­szych prze­sła­nek, na­le­ży speł­nić rów­nież ogól­ne wa­run­ki udzie­le­nia za­bez­pie­cze­nia, tj. upraw­do­po­dob­nić rosz­cze­nie oraz wy­ka­zać in­te­res praw­ny w uzy­ska­niu za­bez­pie­cze­nia.

GROŻĄCA SZKODA LUB INNE NIEKORZYSTNE SKUTKI

Treść za­bez­pie­cze­nia rosz­czeń nie­pie­nięż­nych, mo­że być ta­ka sa­ma jak treść me­ry­to­rycz­ne­go roz­strzy­gnię­cia spra­wy, o ile upraw­nio­ny upraw­do­po­dob­ni, że bez ta­kie­go za­bez­pie­cze­nia na­ra­żo­ny bę­dzie na szko­dę al­bo in­ne nie­ko­rzyst­ne skut­ki [5].

Speł­nie­nie prze­słan­ki gro­żą­cej szko­dy bę­dzie za­tem po­le­ga­ło na wy­ka­za­niu fak­tów, któ­re w wy­so­ki spo­sób upraw­do­po­dab­nia­ją, że wsku­tek nie­udzie­le­nia za­bez­pie­cze­nia ma­ją­tek po­wo­da (upraw­nio­ne­go) zmniej­szy się wsku­tek stra­ty czy też utra­co­nych ko­rzy­ści. Upra­wio­ne wy­da­je się od­wo­ły­wa­nie do art. 361 § 2 k.c. przy de­fi­nio­wa­niu po­ję­cia „sz­ko­dy”.

Po­stu­lo­wać na­le­ży, że groź­ba szko­dy po­win­na być re­al­na w sen­sie obiek­tyw­nym, wy­so­ce praw­do­po­dob­na, o roz­mia­rach któ­re od­po­wia­da­ją in­ten­syw­no­ści in­ge­ren­cji w pra­wa po­zwa­ne­go (obo­wią­za­ne­go). In­te­res po­wo­da w uzy­ska­niu za­bez­pie­cze­nia toż­sa­me­go z me­ry­to­rycz­nym roz­strzy­gnię­ciem spra­wy nie mo­że być za­tem wy­raź­nie mniej­szy niż in­te­res po­zwa­ne­go.

Dru­gą prze­słan­ką umoż­li­wia­ją­cą udzie­le­nie za­bez­pie­cze­nia rosz­cze­niu po­wo­da są „in­ne nie­ko­rzyst­ne skut­ki”. Usta­wo­daw­ca ce­lo­wo zde­cy­do­wał się na otwar­ty ka­ta­log moż­li­wych nie­ko­rzyst­nych skut­ków. Nie­ko­rzyst­ny­mi skut­ka­mi bę­dą skut­ki ta­kie, któ­re nie wią­żą się z szko­dą w ma­jąt­ku po­wo­da (upraw­nio­ne­go) czy to w po­sta­ci stra­ty czy też utra­co­nych ko­rzy­ści, ale na­ru­sza­ją je­go pra­wa w in­ny spo­sób. Kon­se­kwen­cją ich wy­stą­pie­nia bę­dzie za­tem na­ru­sze­nie in­te­re­sów po­wo­da (upraw­nio­ne­go) za­słu­gu­ją­cych na ochro­nę.

PODSUMOWANIE

W po­stę­po­wa­niach są­do­wych nie­rzad­ko a prio­ri eli­mi­no­wa­ne są spo­so­by za­bez­pie­cze­nia da­le­ce in­ge­ru­ją­ce w pra­wa po­zwa­ne­go (obo­wią­za­ne­go), w tym spo­so­by za­bez­pie­cze­nia rosz­czeń zmie­rza­ją­ce do speł­nie­nia świad­cze­nia. Po­stę­po­wa­nie ta­kie wy­da­je się cał­ko­wi­cie nie­upraw­nio­ne w sy­tu­acji, w któ­rej po­wód (upraw­nio­ny), do­cho­dząc rosz­cze­nia nie­pie­nięż­ne­go, jest w sta­nie wy­ka­zać gro­żą­cą mu szko­dę lub in­ne nie­ko­rzyst­ne skut­ki w ra­zie nie­udzie­le­nia za­bez­pie­cze­nia.

[1] Po­sta­no­wie­nie Są­du Naj­wyż­sze­go z 17 lu­te­go 1986 r., sygn. akt: IV CZ 17/86).
[2] Orze­cze­nie Są­du Wo­je­wódz­kie­go w War­sza­wie z 30 kwiet­nia 1952 r., sygn. akt: III CZ 340/52.
[3] Orze­cze­nie Są­du Wo­je­wódz­kie­go w War­sza­wie z 20 grud­nia 1956 r., sygn. akt: III CZ 638/53.
[4] Po­sta­no­wie­nie Są­du Naj­wyż­sze­go z 16 li­sto­pa­da 1962 r., sygn. akt: I CZ 150/62.
[5] Po­sta­no­wie­nie Są­du Ape­la­cyj­ne­go w Po­zna­niu I Wy­dział Cy­wil­ny z dnia 12 kwiet­nia 2013 r., sygn. akt: I ACz 590/13.